Το βασικό θέμα του έργου είναι η σύγκρουση των πολιτισμών ή μάλλον οι παράξενες συνυφάνσεις των αντίθετων πολιτισμικών παραδόσεων στην Τουρκία του χτες και του σήμερα. Αυτή η αέναη σύγκρουση Ανατολής και Δύσης περιγράφεται έντονα μέσα από τη σταδιακή κλιμάκωση των χαρακτήρων του μυθιστορήματος, στα πλαίσια της θρησκείας, που συνεχίζει να ταλανίζει και να ανακόπτει την πορεία της Τουρκίας προς την Ευρωπαϊκή ‘Ένωση, καθώς παίρνει διαστάσεις φανατικές. Εκτός αυτού όμως, δίνεται ιδιαίτερη έμφαση στο χαρακτήρα του έργου, τον Κα, ο οποίος ως άθεος που είναι, γίνεται το επίκεντρο της προσοχής των κατοίκων του φτωχού Καρς. Μέσα στα πλαίσια της δημοσιογραφικής έρευνας του, ο Κα γνωρίζει τον έρωτα στα μάτια της Ιπέκ και αποκτά την πολυπόθητη έμπνευση με την οποία καταφέρνει να ολοκληρώσει την ποιητική συλλογή του-αφού το πραγματικό του επάγγελμα είναι ποιητής-βαδίζοντας προς τη δική του ευτυχία.
Το πρώτο λοιπόν μέρος του βιβλίου περιλαμβάνει τη σύγκρουση μεταξύ στις εντολές του κοσμικού κράτους και σε αυτές του Θεού, του Κορανιού ως προς το εάν πρέπει να επιτρέπεται η είσοδος των μαντιλοφορεμένων φοιτητριών στα πανεπιστήμια, καθώς το κοσμικό κράτος αντιτίθεται σθεναρά στις πεποιθήσεις αυτών των κοριτσιών και των πραγματικών λόγων για τους οποίους διαπράττονταν οι αυτοκτονίες. Στο δεύτερο μέρος όμως, ο συγγραφέας τοποθετεί σε δεύτερη θέση το θέμα αυτό και υπογραμμίζει την προσωπική ευτυχία του Κα, που επιτυγχάνεται μεν μέσω της ποίησης και του έρωτα, όμως βρίσκεται σε σημείο καμπής, καθώς είναι πολύ ευάλωτη.
Η πλοκή του μυθιστορήματος κλιμακώνεται και εξελίσσεται σε μία ατμόσφαιρα ιδιαίτερα συνωμοτική, καθώς τόσο οι «φανατικοί θρησκόληπτοι» τρομοκράτες όσο και ο στρατός-ο οποίος διέπραξε και πραξικόπημα στο όνομα της απελευθέρωσης-κυρίως των γυναικών-από τα δεσμά της θρησκείας και της οπισθοδρόμησης, προσπαθούν να επικρατήσουν και να επιβάλλουν τις απόψεις τους μέσα από προδοσίες, μυστικά σχέδια και κρυφούς έρωτες. Μέσα σε αυτό το κλίμα μπλέκεται και ο ήρωας σε υποθέσεις που δε θα έπρεπε, μετατρέποντας τον εαυτό του σε εξιλαστήριο θύμα.
Το βιβλίο αυτό αξίζει να το διαβάσει κανείς γιατί με την καταπληκτική του τεχνική ο Παμούκ καταφέρνει να τραβήξει την προσοχή των αναγνωστών σε ένα θέμα σύγχρονο και φλέγον, το οποίο έχει κουράσει τόσο την ίδια την Τουρκία, όσο και αυτούς που παρακολουθούν τις εξελίξεις από έξω. Δεν προσπαθεί να προκαλέσει τον οίκτο των αναγνωστών-κυρίως των Ευρωπαίων-αλλά να αφυπνίσει τις συνειδήσεις τους και να ταρακουνήσει και τους ίδιους τους Τούρκους, χωρίς όμως να παίρνει θέση. Επίσης, ένα ακόμη πράγμα που κατάφερε ο συγγραφέας αυτός, ο οποίος αξίζει να αναφέρουμε ότι γεννήθηκε σε μία κουλτούρα που έκοψε τις ανατολίτικες ρίζες της και πασχίζει να προσδιοριστεί δυτική, είναι να πάρει και τις δύο πλευρές της αντικρουόμενης κληρονομιάς του και να τις κάνει σύνολο, κατορθώνοντας έτσι να δείξει και στους Δυτικούς πώς φαίνονται από έξω. Πιστεύω πως απευθύνεται σε ένα ευρύ κοινό και είναι αξιοσημείωτο το ότι καταφέρνει να μεταδώσει μία βαθειά αγάπη για την Τουρκία και τους ανθρώπους της, αλλά και πολλά από τα ρεύματα και τις διαφορετικές απόψεις που επικρατούν στη διχασμένη αυτή χώρα. Εκτός αυτού όμως, πρέπει να αναφέρουμε το ότι ο Παμούκ βρέθηκε αντιμέτωπος με την Τουρκική Δικαιοσύνη καθώς κατηγορήθηκε για προσβολή του «τουρκισμού». Η κατηγορία αφορούσε σε δήλωση του σε ελβετική εφημερίδα ότι στη διάρκεια του Ά Παγκόσμιου Πολέμου βρήκαν το θάνατο ένα εκατομμύριο Αρμένιοι και ότι τις τελευταίες δεκαετίες σκοτώθηκαν 30.000 Κούρδοι. Η υπόθεση αυτή που θεωρήθηκε κριτήριο για το βαθμό της ελευθερίας της έκφρασης την Τουρκία, ανέδειξε τον Παμούκ σε σύμβολο της ελευθερίας της σκέψης τόσο στον κόσμο της λογοτεχνίας όσο και στην Ευρωπαϊκή Ένωση, τις πύλες της οποίας κρούει η χώρα του.
Τέλος, το βιβλίο αυτό, καθώς προέρχεται από έναν πολύ σημαντικό συγγραφέα της σύγχρονης παγκόσμιας λογοτεχνίας χαρακτηρίζεται από μία σύγχυση ή απώλεια της ταυτότητας προκληθείσα εν μέρει από τη σύγκρουση μεταξύ Ευρωπαϊκών και Ισλαμικών αξιών. Περιλαμβάνει μία σύνθετη και όπως προείπαμε, ενδιαφέρουσα πλοκή και χαρακτήρες μεγάλου βάθους και απευθύνεται σε ανθρώπους με ανοιχτούς και διευρυμένους ορίζοντες, έτοιμοι να σκεφτούν και να κρίνουν χωρίς προκαταλήψεις. Για αυτούς τους λόγους αλλά και για την απολαυστική μετάφραση, θεωρώ πως αυτό το βιβλίο, εκτός από την προβολή του πολιτισμικού στοιχείου, προκαλεί τον αναγνώστη να εισέλθει σε έναν κόσμο πολιτικής περιπέτειας, τόσο ρεαλιστικής, όσο και ποιητικής.
Αυτό το κείμενο είναι από μία εργασία για το πανεπιστήμιο….
